ASATRU - czyli nordyccy bogowie i my

Założenia

Informacja o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych oraz obrzędach religijnych.

 

Etymologia

 

U poszczególnych grup wyznawców politeizmu germańskiego można spotkać się z różnym nazewnictwem. Jedną z najpopularniejszych nazw tej grupy wierzeń jest Asatru.

Termin Asatru, czyli „wierność bogom” (w domyśle „starym bogom”), „lojalność względem bogów” został utworzony przez uczonych w dziewiętnastym wieku.

Część wyznawców oraz literatura współczesna akceptuje tę nazwę i właśnie jej używa. Wielu wyznawców preferuje jednak określenie forn siðr, wywodzące się ze staroislandzkiego i oznaczające „dawne zwyczaje", „starą wiarę”. To określenie powstało po wprowadzeniu chrześcijaństwa, w celu odróżnienia dawnego zwyczaju od nowego (nyr siðr).

Obecnie pogaństwo germańskie bywa nazywane różnie. W Polsce używamy zamiennie takich określeń jak: starowierstwo germańskie, Stara Wiara, Asatru, rodzimowierstwo germańskie, pogaństwo germańskie, pogaństwo nordyckie czy Północna Ścieżka. Należy zauważyć, iż określenie „germański” jest pojęciem najszerszym i odnosi się do wierzeń wszystkich plemion germańskich, ale większość źródeł historycznych, z których czerpiemy wiedzę o dawnych zwyczajach i wierzeniach, pochodzi z terenów Skandynawii. Określenie „nordycki” jest zatem dopuszczalne.

 

Założenia ogólne

 

Starowierstwo Germańskie to religia politeistyczna bazująca na wierności panteonowi bogów mitologii nordyckiej i/lub germańskiej. Cześć oddawana jest wielu bogom o określonych osobowościach i sferach działalności. Bogowie są tutaj bytami osobowymi i ograniczonymi, pozbawionymi przymiotów takich jak wszechmoc czy transcendencja. Starowierstwo Germańskie nie przewiduje istnienia osobowego absolutu ani nadrzędności żadnego z bogów w znaczeniu henoteistycznym.

Jest to religia rekonstrukcjonistyczna. Jej praktykowanie jest wyraźnie udowodnione historycznie, na przestrzeni dziejów tradycja straciła jednak ciągłość przekazu. Wierzenia te wywodzą się z kręgu wierzeń indoeuropejskich, a ich historia sięga czasów starożytnych i wczesnośredniowiecznych na terenie Europy – głównie północnej i zachodniej. W wyniku powszechnej chrystianizacji Europy kult powoli zanikał, pozostając jednak żywy w wielu rejonach w formie tradycji oraz religijności ludowej. Współcześnie kult jest rekonstruowany na podstawie istniejących źródeł historycznych – pisanych oraz archeologicznych, aktualnych badań naukowych oraz dośwdczeń praktykujących wyznawców.

Starowierstwo Germańskie nosi cechy religii etnicznej i – także na terenach Polski – może przybierać formę rodzimowierstwa – systemu lokalnych wierzeń etnicznych. Wynika to z faktu, iż tereny obecnej Polski zamieszkiwały plemiona germańskie, w szczególności Goci, (których ślady obecności najliczniejsze są na Pomorzu i w dorzeczu Wisły), oraz Wandalowie, którzy mieszkali niegdyś w południowej części dzisiejszej Polski.

Starowierstwo Germańskie to religia naturalna, oparta na przekazie tradycji i obyczaju. Nie posiada cech religii objawionej, dogmatycznej ani uniwersalistycznej. Nie prowadzi też działalności misyjnej.

Starowierstwo to religia społeczna, w której ważne są wspólne rytuały oraz tworzenie rodzin i społeczności. Do wspólnoty należą nie tylko ludzie ale i bogowie, a wykonywanie obrzędów wzmacnia więzi pomiędzy bogami i ludźmi.

Podstawowe rytuały to blot i symbel. Są proste i każdy starowierca może przeprowadzić je sam oraz modyfikować niektóre ich elementy wg własnego uznania.

Stara Wiara zrzesza wyznawców wszelkich form politeizmu germańskiego – zarówno osoby koncentrujące się wyłącznie na wierzeniach przedchrześcijańskiej Skandynawii (najbardziej bogatej w zachowane pisane źródła historyczne), jak i osoby starające się docierać i nawiązywać do korzeni wierzeń German kontynentalnych.

Wyznawcą Starowierstwa Germańskiego może być każdy, bez względu na narodowość, kolor skóry, pochodzenie etniczne, płeć, tożsamość płciową czy orientację seksualną.

Związek Wyznaniowy Starowierców Germańskich skupia się wyłącznie na wspólnym odbywaniu praktyk religijnych, nie ingerując w kwestie polityczne ani ideologiczne, będące indywidualną sprawą każdego wyznawcy. Niemniej szerzenie i propagowanie poglądów niezgodnych z prawem Rzeczpospolitej Polskiej nie jest w obrębie związku tolerowane i skutkuje ono wykluczeniem z członkostwa w związku.

Organizacja Związku Wyznaniowego Starowierców Germańskich opiera się – podobnie jak pozostałych związków wyznaniowych i organizacji politeizmu germańskiego na świecie – na zasadach demokratycznych, a także na indywidualnych prawach i wolności jednostki. Nie posiada scentralizowanej władzy, struktury hierarchicznej czy też zwierzchnictwa stanu duchownego.

 

Podstawowe cele:

 

1. Oddawanie czci bogom germańskim: Asom i Wanom.

2. Wspólne praktykowanie kultu religijnego.

3. Kultywowanie dawnych wierzeń, jednakże z pominięciem działalności misyjnej.

4. Edukacja w sferze historii, tradycji, etyki oraz poszanowania dla natury i innych ludzi.

 

Historia

 

Historię tej religii można podzielić na dwa okresy: okres przed chrystianizacją oraz czasy współczesne.

Okres przed chrystianizacją

Świadectwa kultu bogów germańskich pojawiają się przez cały okres wędrówek ludów aż do średniowiecza, w którym dawne wierzenia zostały wyparte przez religię chrześcijańską. Najwcześniejsze dowody archeologiczne i lingwistyczne są jednak niejednoznaczne, stąd za najstarsze i niepodlegające wątpliwościom źródła historyczne uważa się pisma rzymskie: O wojnie galicyjskiej Juliusza Cezara (I wiek p.n.e.) oraz Germanię Tacyta (I wiek n.e.).

Okres konwersji na chrześcijaństwo oraz czas bezpośrednio po jego wprowadzeniu również dostarcza nam licznych źródeł pisanych, takich jak dzieła Snorrego Sturlusona. Wiele dawnych zwyczajów przetrwało również na innych polach. Są to na przykład: prawa i ustawy (Althing, prawa anglosaskie, Grágás), kalendarze i daty świąt, zwyczaje ludowe oraz tradycyjna symbolika w sztuce ludowej.

 

Historia współczesna

Jako umowną datę odrodzenia się dawnych wierzeń germańskich przyjmuje się rok 1972. Wtedy to Sveinbjörn Beinteinsson (islandzki badacz religii przedchrześcijańskich), po wielu latach starań, doprowadził na Islandii do legalizacji związku wyznaniowego o nazwie Ásatrúarfélagið. Przewodził tej organizacji aż do śmierci w 1993 roku. Do Ásatrúarfélagið należy obecnie 2799 Islandczyków (dane z 14.06.2014).

W Norwegii od 1996 roku oficjalnie działa Ásatrúfellesskapet Bifrost (około 350 zarejestrowanych członków), a także kilka samodzielnych grup, jak na przykład Draupnir Ásatrúlag i Verdnande Ásatrúlag oraz założony w 1997 roku Foreningen Forn Sed (około 80 zarejestrowanych członków). Oprócz tego istnieją kilku- oraz kilkunastoosobowe kindredy (rodziny - biologiczne lub grupy ludzi związanych ze sobą z wyboru więziami przypominającymi rodzinne), z których część wchodzi w skład powyższych grup, a część pozostaje niezależna.

Największą szwedzką organizacją starowierczą jest Samfundet Forn Sed Sverige, które w 2007 roku zyskało status związku wyznaniowego. Ponadto istnieje wiele niezależnych kindredów, których członkowie często wchodzą w skład Nätverket Forn Sed. Działa tam również organizacja Community for Nordisk Sed.

W Danii od 1997 roku istnieje związek wyznaniowy Forn Siðr (ponad 600 zarejestrowanych członków i ponad 1000 jeszcze niezrzeszonych).

W Niemczech obecne są trzy organizacje starowiercze: Der Verein für Germanisches Heidentum, Eldaring i Yggdrasil Kreis.

W Wielkiej Brytanii najważniejszą organizacją jest założone w 1973 roku Odinic Rite. Ponadto istnieją Odinshof i Thorshof (powstałe pod koniec 1996 roku) oraz The Kith of Yggdrasil.

W Holandii obecne są grupy Het Rad (założona w 1997 roku) oraz De Noordse Traditie (powstałe w 1998 roku).

W Hiszpanii od 1981 roku istnieje organizacja Comunidad Odinista de España-Asatru, zamiennie nazywana także Circulo Asatrú Tradición Hispánica.

W Stanach Zjednoczonych działa wiele organizacji starowierczych. Pierwszą z nich, Viking Brotherhood, założył Stepehen McNallen w 1972 roku. Później przekształciła się ona w Asatru Free Assembly, a w 1987 roku doszło do podziału na Asatru Alliance oraz The Troth. Próbą rekonstrukcji pierwotnej formy Asatru Free Assembly było stworzenie w 1994 roku istniejącej do dziś grupy Asatru Folk Assembly.

Największymi grupami na półkuli południowej są Asatru Kindred of Australasia (australijska organizacja powstała w 1998 roku) oraz Asatru Fellowship of New Zealand (założona w 1995 roku). W Argentynie działa kilka grup, takich jak Martillo de Thor, Rito Odinista de Argentina czy Kindred Folkvang Argentina.

Związki wyznaniowe, inne organizacje starowiercze i grupy nieformalne pojawiły się już również we Francji, Czechach, Serbii, na Słowacji i Węgrzech.

Zgodnie z wynikami ankiety Worldwide Heathen Census 2013, starowiercy germańscy zamieszkują nie tylko wyżej wymienione państwa, ale wiele innych, jak Wyspy Trinida i Tobago, Ekwador, Emiraty Arabskie czy Afganistan.

 

Źródła wiary

 

W wąskim ujęciu źródłami wiary są historyczne źródła pisane, czyli Eddy, sagi i inne dokumenty.

W szerokim ujęciu do źródeł wiary zaliczyć można wszystkie znaleziska świadczące o życiu duchowym ludów germańskich, w tym: inskrypcje runiczne, nazwy miejscowości, artefakty i skarby archeologiczne, a także literaturę i sztukę oraz późniejsze wierzenia ludowe.

Eddy

Główne miejsce w rekonstrukcji wierzeń nordyckich zajmują Edda poetycka i Edda prozaiczna.

Edda poetycka, zwana również Eddą starszą lub Eddą Sæmunda, to zbiór kilkudziesięciu pieśni o bogach i bohaterach. Powstawały one w różnym czasie, w okresie od IX do XIII wieku. Jej rękopis, znany jako Codex Regius, powstał około 1270 roku, a odkryty został w 1643 roku przez biskupa Brynjolfura Sveinssona ze Skalholtu.

Edda starsza składa się z 29 pieśni: 10 pieśni mitycznych (poświęconych bogom) oraz 19 pieśni heroicznych (poświęconych bohaterom i wojownikom). Stanowią one źródło wiedzy o początkach świata i człowieka, życiu bogów i ludzi, roli przeznaczenia oraz zmierzchu bogów i nastaniu nowego świata. Zawierają także rady na temat dobrego i honorowego życia.

Edda prozaiczna, zwana również Eddą młodszą, została napisana w pierwszej połowie XIII wieku przez Snorrego Sturlusona. Pierwsza część, Gylfaginning, objaśnia nordycką mitologię. Stanowi także źródło licznych informacji, na przykład na temat początków świata.

Sagi

Sagi to najcenniejsze dzieła starszej literatury islandzkiej. Przedstawiają czyny bohaterskie, stanowią zapis wydarzeń historycznych, opisują życie rodów, a tym samym przedstawiają także kulturę i wierzenia dawnych Islandczyków.

Inne źródła pisane

Do wiedzy o mitologii i zwyczajach kultowych dawnych ludów germańskich wiele wnoszą także inne dzieła:

  • Germania Tacyta (I wiek) - informacje dotyczące wczesnego życia duchowego ludów germańskich;

  • Beowulf (VII - VIII wiek) i inne dzieła poezji anglosaskiej - rekonstrukcja legendarnych dziejów Danii;

  • Gesta Hammaburgensis Ecclesiae Pontificum Adama z Bremy (XI wiek) - opis pogańskiej świątyni i składanych w niej ofiar;

  • Kronika biskupa merseburskiego Thietmara (XI wiek) - informacje dotyczące ofiar w Lejre;

  • Gesta Danorum Sakso Gramatyka (XII wiek) - opis legendarnych władców Danii.

 

Wybrane źródła materialne:

 



450px-Reykjavik_-_Thor-Figur_1.jpg

 

Figurka z brązu przedstawiająca Thora dzierżącego młot.

Znaleziona w 1815 lub 1816 na jednym z dwóch gospodarstw zwanym Eyrarland w pobliżu Akureyri na Islandii, datowana na XI wiek.

Obecnie obiekt znajduję się w islandzkim muzeum narodowym.

177c0ce751f7ea5a067bd13a8675c4bc.jpg

Figurka z brązu przedstawiająca boga Freya.

Datowana na XI wiek. Znaleziona w Szwecji na farmie w Rallinge.

Obecnie znajduje się w szwedzkim muzeum historycznym.

10bea752a3458f8449469f58b0bdda38.jpg

Amulet przedstawiający boginię Freję.

Znaleziony w miejscowości Aska w Szwecji. Znalezisko datowane jest na okres pomiędzy 800 a 1050 rokiem.

Obecnie znajduję się w muzeum historycznym w Sztokholmie.

Ribe-Odin.jpg

Amulet przedstawiający boga Odyna wraz

 

z dwoma krukami.

Znalezisko z miejscowości Ribe w Danii, datowane na około VIII w.

Obecnie znajduję się w muzeum wikingów

 

w Ribe.

Valkyrie.jpg

Ten srebrny wisiorek przedstawia Walkirię z rogiem w dłoni.

Znalezisko z Oland datowane jest na około VI wiek a obecnie znajduje się w muzeum historycznym w Sztokholmie.

Figurka kobiety z mieczem i tarczą, przedstawia najprawdopodobniej walkirię.

Znaleziona w Danii, a jej pochodzenie datowane jest na około 800r.

Obecnie znajduje się w duński muzeum

 

w miejscowości Odense.

Znalezisko z miejscowości Lejre w Danii.

Srebrna figurka przedstawia Odyna.

 

Świadczyć mogą o tym dwa kruki i głowy najprawdopodobniej dwóch wilków oraz tron Hlidskjalf

Datowane na rok około 900r.  

Obecnie figurka znajduje się w duńskim muzeum w Roskilde.

Znalezisko  z królewskiego grobu w Vendel w Szwecji, to część hełmu przedstawiająca najprawdopodobniej Odyna na Sleipnirze. Kruki i włócznia mogą być kolejnym argumentem świadczącym, że przedstawiona postać to Odyn.

Datowane na około 900 rok.

Kamień z Tjängvide. Przedstawia on m.in. kobietę i jeźdźca na ośmionogim koniu. Jeździec to najprawdopodobniej Odyn na swoim ośmionogim koniu Sleipnirze, którego w Walhalli wita Walkiria z rogiem w dłoni.

Został on znaleziony na farmie, leżącej około 3 kilometrów na zachód od Ljugarn ( Gotlandia, Szwecja). Kamień mierzy 1,7 m wysokości; 1,2 m szerokości i 0,3 m grubości.

Obecnie znajduje się w muzeum starożytności krajowych w Sztokholmie.

Kamień z  Lärbro ( Gotlandia, Szwecja). Przedstawia on między innymi wojowników trzymających pierścienie,  najprawdopodobniej Odyna na koniu, oraz symbole walknuta. Symbol ten jest kojarzony bezpośrednio z Odynem.

Znajduje się w muzeum starożytności krajowych w Szwecji.

Z okresu wikingów pochodzą kolejne kamienie. The Stora Hammars to 4 kamienie znalezione w miejscowości Lärbro. Niestety kamienie Stora Hammars II i IV są bardzo zużyte i w chwili obecnej odczytanie zamieszczonych na nich inskrypcji oraz obrazów nie jest możliwe. Natomiast możemy odczytać kamienie Stora Hammars I i III.

Kamień Stora Hammars I podzielony jest na sześć paneli ze scenami mitologicznymi, religijnymi czy też scenami walki z uzbrojonymi wojownikami.

Widnieje tutaj symbol walknuta nad ołtarzem i najprawdopodobniej scena złożenia ofiary. Ze względu na postać kobiety w dwóch panelach, interpretuje się to jako ilustrację legendy Hildr (jednej z Walkirii).

Kamień Stora Hammars III ma cztery panele. Powyższy z paneli najprawdopodobniej przedstawia Odyna w postaci orła, który trzyma w dziobie miód poezji. Ten kamień zawiera również przedstawienie statku pełnego wojowników.

Kamień runiczny z Sanda.

Dolny panel przedstawia trzy postacie. Patrząc od lewej, pierwsza postać ma włócznię, więc jest bezpośrednio kojarzona

 

z Odynem. Następna ma młot, a więc utożsamiana jest z Thorem. Kolejna ma sierp i jest utożsamiana z Freyem jako bogiem urodzajnej ziemi, a zatem rolnictwa. Górna scena też przedstawia trzy postacie i są one uważane za te same bóstwa.

Obecnie kamień znajduje się w muzeum starożytności krajowych w Szwecji.

mjjolnir bornholm.jpg

Amulety przedstawiające Mjølnir,

czyli Młot Thora:

Mjølnir odkryty w miejscowości Rømersdal na wyspie Bornholm w Danii.

Znalezisko z epoki wikingów.

Obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Kopenhadze.

Mjølnir z Erikstorp (Szwecja).

Znalezisko w złocie i srebrze z epoki wikingów.

Obecnie znajduje się w muzeum historycznym w Sztokholmie.

Mjølnir ze Skåne w Szwecji.

Znalezisko oryginalne w srebrze. Datowane na X wiek.

Znajduje się w muzeum historycznym w Sztokholmie.

 

Etyka

 

Ważny element każdego systemu religijnego stanowi etyka. Starowierstwo Germańskie opiera się w swoim systemie etycznym na reinterpretowanych i współcześnie rozwiniętych zasadach pochodząch ze źródeł historycznych, opisujących reguły współżycia społecznego u przedchrześcijańskich ludów germańskich, ze szczególnym uwzględnieniem jednej z pieśni Eddy poetyckiej – Havamal (pol. Pieśń Najwyższego) oraz zasadach honorowego postępowania i godnego życia, które wypływają z naturalnych predyspozycji człowieka.

Ponieważ Starowierstwo Germańskie jest religią społeczną, jego system etyczny należy zakwalifikować do systemów naturalistycznych, czyli bazujących głównie na motywacji społecznej oraz wywodzonych ze źródeł społecznych. W praktyce oznacza to, że działania i intencje jednostki rozpatrywane są przez pryzmat nie tylko jej własnego dobra, ale szerokopojętego dobra wspólnego. Dobro społeczne jest wartością o układzie hierarchicznym, uszeregowanym ze względu na bliskość relacji jednostki z jej otoczeniem. Najwyżej więc stawiane jest dobro rodziny, dalej bliskiego otoczenia, a następnie ogółu społeczeństwa, do którego jednostka należy.

Ze względu na zakres obowiązywania norm moralnych, etyka Starowierców Germańskich jest systemem subiektywistycznym. Oznacza to, że normy moralne nie są uniwersalne dla ogółu ludzkości i sztywno określone, ale umowne i tworzone przez poszczególne społeczeństwa. Starowiercy Germańscy nie uznają więc własnych norm moralnych za jedynie słuszne i obowiązujące każdego człowieka, szanując prawa innych ludzi do posiadania własnego systemu etycznego.

Ze względu na ocenę ludzkich zachowań, etyka Starowierców Germańskich jest systemem efektywistycznym, co oznacza, że o moralnej ocenie czynu decyduje bardziej jego efekt niż intencja. Moralnie słuszne są więc te czyny, których efekt można określić jako pozytywny, zaś nie można tak określić tych, które są kierowane dobrą intencją, ale przynoszą negatywne rezultaty.

Etyka Starowierców Germańskich nie jest systemem stricte normatywnym. Nie zamyka więc norm etycznych w jasno sformułowanych zakazach i nakazach, przez co ocena moralna czynu jest kwestią bardziej skomplikowaną i zależy od rozważenia wielu czynników i okoliczności wpływających na ów czyn. Głos decydujący w sprawie oceny moralnej czynu należy natomiast do społeczności, która dane normy ustanawia, a konsekwencje swoich czynów ponosi się nie tylko po śmierci, ale przede wszystkim w życiu doczesnym. Zasada ta owocuje również tym, że każda wyrządzona krzywda powinna zostać wynagrodzona bezpośrednio ofierze.

Starowiercy Germańscy uznają jednak pewien rodzaj kodyfikacji norm etycznych, mający charakter  wartości postulowanych jako wskazówki do godnego życia i honorowego postępowania.

Pierwszej takiej kodyfikacji dokonali na początku lat 70. XX wieku John Yeowell i John Gibbs-Bailey na potrzeby założonej przez nich w Wielkiej Brytanii organizacji „Odinic Rite”. Spisane przez nich Dziewięć Szlachetnych Cnót (Nine Noble Virtues) to współczesna próba interpretacji i streszczenia porad zawartych w Havamal oraz innych źródłach historycznych (m.in. sagach islandzkich).

Kodyfikacja ta była następnie wielokrotnie przeformułowywana przez kolejne ruchy i organizacje starowiercze, tworzące podobne listy wskazówek etycznych na własny użytek, jednak jej wydźwięk moralny pozostaje niezmienny.

Honor jest w Starowierstwie Germańskim podstawową wartością, rozumianą jako godność osobista oraz przestrzeganie zasad etycznych. Według tradycji germańskiej stanowi najwyższe dobro, jakie posiada człowiek, rodzina czy społeczność. Każdy powinien szanować godność drugiej osoby, ale jednocześnie dbać o własne dobre imię. W ten sposób zwiększa także powodzenie i chwałę swojej rodziny. Jako wartość nadrzędna, z której wynikają wszystkie pozostałe, pozostaje on poza, a jednocześnie ponad nimi.

Starowierstwo Germańskie w Polsce uznaje następujące Dziewięć Wartości, a życie zgodne z nimi określa jako honorowe:

Wierność - podporządkowana jest bezpośrednio honorowi. Wierność bogom i rodzinie ma charakter bezwzględny. W innych wypadkach można się do niej zobowiązać na zasadzie dobrowolnej umowy lub przysięgi, która nakłada na strony wzajemne obowiązki.

Odwaga - oznacza gotowość do czynów słusznych bez względu na trudności oraz niebezpieczeństwa. Odwaga ceniona jest bardzo wysoko i wraz z wiernością zalicza się do najważniejszych starowierczych wartości, zaraz po honorze.

Uczciwość - oznacza poszanowanie zawartych umów, dotrzymywanie przysiąg i danego słowa. Często ma charakter sprawy honorowej, wymaga również odwagi, bywa powiązana z wiernością oraz lojalnością wobec swojej społeczności. Rozumiana jest również jako szczerość i prawdomówność.

Odpowiedzialność - to przede wszystkim umiejętność brania odpowiedzialności za swoje czyny i słowa oraz gotowość do ponoszenia ich konsekwencji. Jest to również rozwaga i umiejętność przewidywania efektów własnych działań.  

Gościnność - stanowi prawo i honorowy obowiązek gospodarza. Oznacza nie tylko uprzejmość, zapewnienie poczęstunku czy noclegu, ale przede wszystkim zapewnienie bezpieczeństwa. Obowiązkiem gościa natomiast jest przestrzeganie ustalonych przez gospodarza zasad i nienadużywanie jego gościnności, co także jest sprawą honoru.

Samodzielność - dążenie do niezależności rozumianej jako zdolność realizowania swoich potrzeb bez zewnętrznej pomocy. Może być indywidualna, jak i grupowa. W tę wartość wpisuje się również koncepcja solidarności rodzinnej.

Wytrwałość - często nazywana też niezłomnością. To przede wszystkim wytrwałość w przezwyciężaniu własnych słabości, konsekwencja w deklaracjach i działaniu oraz dążeniu do wyznaczonych celów, a także gotowość do ponoszenia wyrzeczeń w imię wyznawanych wartości.

Pracowitość - silnie wiąże się z samodzielnością i wytrwałością. Oznacza sumienne i dokładne wypełnianie obowiązków, realizację rozpoczętych  przedsięwzięć, a także chęć do podejmowania działań zwiększających szczęście swoje i rodziny.

Sprawiedliwość – oznacza przestrzeganie prawa i norm etycznych, ale także zdolność obiektywnej oceny faktów i sytuacji. Wiąże się z gotowością do obrony porządku oraz ludzi słabszych lub pokrzywdzonych oraz poszanowaniem wolności i godności innych osób.

Wszystkie te wartości są ze sobą ściśle powiązane, wpływają na siebie i wzajemnie z siebie wynikają. Przestrzegane jako kompletna całość zapewniają godne życie jednostce, rodzinie i społeczności oraz prowadzą do słusznego postępowania.

 

Kosmogonia

Głównymi źródłami starowierczego mitu kosmogonicznego są trzy staroeddaiczne pieśni: Völuspá (Przepowiednia Wieszczki), Grimnísmál (Pieśń Grimnira) i Vafthrúdnísmál (Pieśń o Wafthrudnirze). Ponadto informacji dostarcza nam Edda Młodsza, zwłaszcza jej część zwana Gylfaginning (Zwodzenie Gylfego) i inne źródła pisane.

 

Mit kosmogoniczny

Na początku nie było bogów ani ludzi. Istniała tylko lodowa otchłań: Ginnungagap, Ziejąca Pustka. Na południe od niej leżał ognisty Muspelheim, Kraina Płomieni, a na północ - ciemny i lodowaty Niflheim, Kraina Mgły. Żar Muspelheimu wkrótce stopił lodowce Niflheimu, a z ciepłej wody wyłoniło się pierwsze życie: praolbrzym Ymir. Inne krople zrodziły prakrowę, Audhumlę, z której wymion tryskały cztery mleczne rzeki. Odtąd mleko stanowiło pożywienie Ymira.

Audhumla codziennie lizała pokryte słonym lodem kamienie. Wkrótce z bryły wyłonił się praprzodek bogów: Búri (według innej wersji narodził się on z pachy Ymira). Jego syn, Borr, poślubił Bestlę, która urodziła mu Odyna, Wilego i We. Trzej bracia pokonali i zabili Ymira. Z jego ciała utworzyli ziemię, z kości - skały, z zębów - żwir i kamienie, z krwi - rzeki, jeziora i morza, z włosów - roślinność, z mózgu zaś - chmury. Czaszka olbrzyma stała się sklepieniem niebieskim i po dziś dzień podtrzymują ją cztery karły: Nodri, Sudri, Austri i Westri, symbolizujące kierunki świata.

Wkrótce potem bogowie stworzyli pierwszych ludzi. Spacerując po wybrzeżu, znaleźli dwa pnie: jesionowy (askur) i wiązowy (embla). Wystrugali z nich człekokształtne postacie, a potem dali im oddech, ducha, krew, zdolność myślenia i poruszania się, mowę, słuch i wzrok. Mężczyzna otrzymał od bogów imię Ask, kobietę nazwano zaś Emblą. Od tego czasu ludzie mieszkają w Midgardzie (Środkowym Grodzie), który dla ochrony przed olbrzymami został otoczony murem z rzęs i brwi Ymira.

Model kosmologiczny

Pierwsze światy to Świat Ognia (Muspellsheim) zamieszkany przez Olbrzymy Ognia oraz Świat Zimna i Cieni (Niflheim). To światy krawędziowe, pomiędzy którymi powstały kolejne.

Najważniejszym boskim rodem jest ród Asów zamieszkujący Świat Bogów (Gudeheim) w Grodzie Asów (Asgardzie), w którym mieści się między innymi siedziba Odyna - Hala Poległych (Valhalla) oraz siedziby innych Asów. Wanowie, drugi z boskich rodów, zamieszkują Świat Wanów (Vaneheim). Świat Bogów połączony jest ze Światem Ludzi tęczowym mostem o nazwie Bifrost.

Świat Ludzi (Mannheim) znajduje się pośrodku innych światów, dlatego ich siedziba nazywana jest Grodem Środka (Midgardem).

Kolejnym światem jest Świat Alfów (Alfheim), świetlista kraina należąca do jasnych alfów. We wnętrzu ziemi, między Midgardem a Nilfheimem, mieści się z kolei Świat Czarnych Alfów (Svartalfheim). To siedziba karłów, zwanych czasem krasnoludami.

Lodowi olbrzymi, czyli Jotuni, zamieszkują Świat Jotunów (Jotunheim).

Kolejny świat to Świat Umarlych (Helheim), ktorzy zmarli ze starosci lub w wyniku choroby, nie dokonując niczego honorwego w momencie śmierci.

Każda z dziewięciu krain znajduje się na świętym drzewie: Yggdrasilu. Jest to wiecznie zielony jesion, który rośnie w centrum świata.

 

Poniżej rycina "Jesion Yggdrasil" (1886) autorstwa Friedricha Wilhelma Heine.

 

The_Ash_Yggdrasil_by_Friedrich_Wilhelm_Heine.jpg

 

 

Panteon

Starowierstwo germańskie jest religią politeistyczną. Odwołuje się do panteonów czczonych przez ludy germańskie zarówno w Europie kontynentalnej, jak i w Skandynawii, przy czym używa zwyczajowo nazewnictwa typowego dla (lepiej udokumentowanych) wierzeń skandynawskich. Panteon germański składa się z dwóch rodów: Asów i Wanów. Asowie związani są przede wszystkim z władzą, siłą, respektowaniem prawa i wiedzą. Wanowie dominują w sferze płodności i dobrobytu.

Imiona bogów wymienionych w tym dokumencie podawane są w ogólnoprzyjętej wersji polskiej oraz staronordyckiej w nawiasie.

Asowie

Nazwa Asowie (Æsir) najprawdopodobniej wywodzi się od ansu - "pan, władca" (sanskryt), anses - "bogowie" (łaciński - gocki).

Określani również reginn ("radzący", "rządzący”), sprawują władzę nad bieżącymi sprawami tego świata. Nie mają jednak władzy nad losem, a przeznaczeniem większości z nich jest śmierć podczas Ragnaroku (Ragnarøkkr). Nie są więc ani wszechmocni, ani nieśmiertelni. Asowie to bogowie o naturze pod wieloma względami zbliżonej do ludzkiej. Są oni z reguły bogami identyfikowanymi z siłą, walką, władzą, wewnętrznym porządkiem i zorganizowaniem.

Dowodem istnienia kultu Asów jeszcze w starożytności jest napis runiczny ansau vija ("poświęcam Ansom", czyli Asom) na pochodzącej z III wieku zapince znalezionej na duńskiej wyspie Fionii. Rdzeń ans, ass pojawia się wcześnie i często w imionach germańskich (np. gocki król Ansila, longobardzkie imię Ansgranus czy imiona Ansgar, Anzelm etc).

Spośród Asów wymieniamy następujących bogów:

• Odyn (Óðinn), zwany również Wszechojcem i uważany za najwyższego boga panteonu. Jest patronem wojowników, poetów, mędrców i magów. Jednooki, gdyż  poświęcił jedno z oczu, aby zdobyć wiedzę.

 

Towarzyszą mu dwa wilki: Freki i Geri, a także dwa kruki: Hugin i Munin, które przynoszą mu wiadomości. Jego bronią jest włócznia Gungnir, która zawsze zapewnia zwycięstwo. Odyn przemierza światy na ośmionogim rumaku, Sleipnirze.

 

Ojciec między innymi Thora, Widara, Baldura i Bragiego.

• Thor (Þórr) - najsilniejszy z Asów, słynie jako wróg i zabójca olbrzymów, przed którymi broni bogów

 

i ludzi. Jego domeną jest walka, ale również władza nad zjawiskami atmosferycznymi, które regulują płodność ziemi. Thor jest bogiem siły i walki, jednak to nie wojna, a pojedynki są sferą bojowej aktywności tego boga. W czasach wikingów stał się ulubionym bogiem prostych ludzi, wywodzących się ze skandynawskich boendir (gospodarzy-wojowników), którzy czcili go bardziej niż jego ojca - Odyna.

 

Jego najważniejszym atrybutem jest żelazny młot Mjollnir, który rzucony w kierunku wroga sam wraca do swego właściciela i nigdy nie chybia celu.

 

Mąż złotowłosej bogini Sif. Ojciec Thrud, Magniego i Modiego.

• Widar (Viðarr) - milczący bóg, syn Odyna. Jego specyficznym atrybutem jest potężny but. Dzięki niemu Widar pokona podczas Ragnaroku wilka Fenrira i dopełni zemsty. Jedyny z walczących, który przetrwa Ragnarok.

• Frigga (Frigg) jest patronką ogniska domowego, małżeństwa i porodów. To dobra i mądra bogini, która zna przyszłe losy ludzi i bogów, jednak ich nie ujawnia. Snorri nazywa ją „królową Asów i Asynji”. Taką czcią jak ta bogini cieszy się jeszcze tylko Freja. Do obu bogiń ludzie zwracają się z prośbą o pomoc przy połogu. Żona Odyna, matka Baldura.

• Hajmdal (Heimdall) - patron ludzi, znany również pod imieniem Rig. Podróżując po świecie w ludzkiej postaci, dał początek trzem warstwom społeczeństw skandynawskich: niewolnikom, ludziom wolnym i władcom. Jest strażnikiem bogów i pilnuje mostu Bifrost. Widzi na bardzo duże odległości, a jego ucho jest tak wrażliwe, że słyszy, jak rośnie trawa i wełna na owcach. W dniu Ragnaroku Hajmdal zadmie w wielki róg Gjallarhorn, a w bitwie, która potem nastąpi, zabije Lokiego, a jednocześnie sam zginie z jego ręki.

• Tyr (Týr) - bóg wojny, zwycięstwa, honoru i sprawiedliwości. Patronuje prawom wojennym oraz przewodniczy thingom (powszechnym zebraniom członków społeczności). Zwany jest Jednorękim, gdyż stracił rękę podczas próby poskromienia wilka Fenrira. Syn Hymira.

• Bragi (Bragi) - bóg poezji, skaldów i elokwencji. Z natury spokojny i zrównoważony, nigdy nie tknął miecza, gdyż, jak twierdził, nie jemu przeznaczone jest walczyć. Nie uczestniczy w wyprawach wojennych. Często podróżował w przebraniu po królewskich dworach, imponując swym śpiewem i grając na harfie. Mąż Idunny, syn Odyna.

• Idunna (Iðunn) - Jej imię znaczy dosłownie odnawiająca, odmładzająca. Opiekuje się złotymi jabłkami, które pozwalają zachować młodość każdemu, kto je spożył. Uosabia porę roku pomiędzy marcem a wrześniem. Żona Bragiego.

Poza Półwyspem Skandynawskim z wiosną i odrodzeniem kojarzona jest bogini Ostara (Ēostre). Możliwe, że kontynentalna Ostara oraz skandynawska Idunna to imiona tej samej bogini, na cześć której obchodzone jest święto wiosny.

• Baldur (Baldr) - bóg związany ze światłem, uosobienie dobra i piękna. Ulubieniec wszystkich bogów. Na skutek intrygi Lokiego umiera i przebywa w królestwie zmarłych. Syn Odyna i Frigg, małżonek bogini Nanny, ojciec Forsetiego.

• Forseti (Forseti) - bóg sprawiedliwości, pokoju i prawdy. Uważany za najmądrzejszego i najbardziej elokwentnego z bogów Asgardu. W przeciwieństwie do Tyra, patrona thingów, jest sędzią rozjemczym. Zawsze wysłuchuje stron, by później wydać wyrok, w którym nie można znaleźć żadnych uchybień, a który obie zwaśnione dotąd strony uważają za sprawiedliwy. To patron prawa i pocieszyciel strapionych. Syn Baldura i Nanny.

• Ull (Ullr) - bóg łucznictwa i łowiectwa. To dzielny i urodziwy wojownik. Świetny łucznik, łowca zwierzyny, narciarz i tarczownik. Patron pojedynków oraz innych ważnych aspektów ludzkiego życia, m.in. rozpalania ognia (co czyni go również bogiem domowego ogniska) lub składania przysiąg. Jego atrybut to własnie pierścień, łuk, łyżwy i narty. Syn Sif, żony Thora.

Wanowie

Wanowie to jeden z dwóch wielkich boskich rodów mitologii germańskiej. Reprezentują płodność, bogactwo, dobrobyt i wiecznie odradzające się życie. W przeciwieństwie do raczej uranicznych, bliższych ludziom Asów, Wanowie pozostają chtoniczni. Ze względu na mit opisujący wojnę między boskimi rodami, wielu badaczy kojarzy ich z ludami zajmującymi zamieszkane przez nas ziemie przed nadejściem plemion oddających cześć Asom.

W przeciwieństwie do spożywających jabłka Idunny Asów, Wanowie pozostają z natury długowieczni. Znają też przyszłość, nie muszą dowiadywać się na jej temat, jednak nie mają daru przewidywania przyszłości – po prostu wiedzą, jak dalej potoczą się wypadki. Wiedzy na temat przyszłości towarzyszy głęboka mądrość przypisywana wszystkim członkom tego rodu.

Ciekawym, potwierdzonym historycznie miejscem, gdzie oddawano im - a w szczególności Frejowi - cześć, była  świątynia w Uppsali w Szwecji (Gamla Uppsala – Stara Uppsala). Dowiadujemy się o niej z dwunastowiecznych “Gesta Danorum” Saxo Gramatyka, od Adama z Bremy w “Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum” (XI wiek), z napisanej w XII wieku przez Snorrego Sturlusona “Heimskringla” oraz z kilku sag.

Niewielu Wanów znamy z imienia. Często za Wanów uznaje się Jord/Fjorgynę i Ostarę, Wanem jest też Kwasir. Najlepiej opisani i najbliżsi ludziom pozostają Njord, jego siostra zwyczajowo nazywana Nerthus oraz Frej i Freja.

Spośród Wanów wymieniamy:

• Njord (Njørðr) - bóg wód przybrzeżnych, żeglugi i rybołóstwa. Patronuje też podróżom i przysięgom. Słynny z powodu swego bogactwa. Njord należy do bogów najczęściej wymienianych w słowach toastów i przysiąg, gdzie występuje nawet przed Odynem. Jego imię kojarzone jest z mocą i siłą. Należy do bogów, którzy przetrwają Ragnarok. Ojciec Freja i Freji. Jego żoną jest olbrzymka Skadi.

• Nerthus (Nerþuz) – bogini płodności, urodzaju i zemsty (niektóre źródła podają, że również nocy), znana z "Germanii" rzymskiego historyka Tacyta. Znana również pod imieniem Njǫrun.

Prawdopodobnie bogini czczona na kontynencie pod imieniem Hertha, to skandynawska Nerthus. Porównuje się ją również często z olbrzymką-boginią Jord oraz z Gefjon z rodu Asów. Siostra i pierwsza żona Njorda, matka Freja i Freji.

• Frej (Frey) - patron władców i wojowników. Odpowiedzialny jest za płodność, dobrobyt, pomyślność, urodzaj ziemi i pokój. Nazywany również Wielewiedzącym, bo podobnie jak inni Wanowie, Frej zna przyszłość. Jego atrybuty to między innymi miecz, statek Skidbladnir, który zawsze płynie z pomyślnym wiatrem i złoty dzik Gullinbursti. Zwany nasłynniejszym z Asów, obrońcą bogów oraz najlepszym z wojowników. Syn Njorda i Nerthus, mąż Gerdy.

• Freja (Freya) - najsławniejsza z bogiń, głównie z powodu swojej łaskawości wobec ludzi. Patronka miłości, płodności oraz urodzaju. Jest powszechnie uważana nie tylko za najpiękniejszą z bogiń, ale też za najodważniejszą. To również pani zmarłych wojowników, przez co kojarzona z wojną. Razem z Odynem dzieli się nimi po połowie.

Szczególnymi jej atrybutami są naszyjnik Brisingamen, magiczna szata z sokolich piór, powóz zaprzężony w koty oraz złoty dzik Hildiswini, na którym przemierza świat. Żona Oda, któremu urodziła dwie córki - Hnoss i Gersimi.

Oprócz Asów i Wanów istnieją także rody olbrzymów. Większość z nich jest wrogo nastawiona wobec bogów, niektórzy jednak pełnią ważne role w panteonie:

• Loki (Loki) - brat krwi Odyna. Patron sprytu i kłamstwa. Bóg ognia. Posiada moc zmiany postaci. Dzięki Lokiemu bogowie zdobyli też swe najważniejsze atrybuty, takie jak włócznia Odyna Gungnir oraz jego wierzchowiec Sleipnir,  młot Thora Mjollnir, bransoleta Draupnir, statek Freja Skidbladnir i jego dzik Gulinborsti. Ukarany przez Asów za spowodowanie licznych nieszczęść, w tym śmierci Baldura, i skazany na męczarnie aż do nadejścia Ragnaroku. Mąż Sigyn, ojciec Hel, wilka Fenrira oraz otaczającego świat węża Jormunganda.

• Hel (Hel) - Pani Niflheimu, czyli królestwa zmarłych. Siostra potworów Fenrira i Midgardsorma (Jormunganda), córka Lokiego.

• Skadi (Skaði) - patronka łowów i narciarstwa, pani górskich szczytów. Żona Njorda.

• Jord (Jørð) - personifikacja Ziemi. Jest lodową olbrzymką z Jotunheimu, jednak z powodu jej miłosnych związków z bogami zaliczana jest w ich poczet. Córka Nocy, kochanka Odyna, matka między innymi Thora.

 

Święta

Kalendarz świąt Starej Wiary bazuje zarówno na źródłach historycznych (Eddy, Heimskringla, sagi),

 

jak i współcześnie zakorzenionym zwyczaju. Nawiązuje przede wszystkim do cyklu rocznego oraz przełomowych momentów, takich jak równonoce i przesilenia. Ponadto, w niektórych grupach wyznaniowych, obchodzone bywają też święta bohaterskie.

Święta znane ze źródeł historycznych to: święto letnie, święto zimowe oraz również zimowy Jul w czasie najkrótszych dni w roku. Nie jesteśmy w stanie precyzyjnie wyznaczyć dat tych świąt. Wiemy, że w zależności od warunków przyrodniczych oraz ekonomicznych, obchodzono je w różnych terminach. Np. na południu okres Jule przypadał między 5.XII a 6.I, na północy między 20.XII a 20.I, a w Laponi dopiero w lutym, po zakończeniu wędrówek reniferów. Termin zależał między innymi od warunków pogodowych, od których z kolei uzależnione były morskie podróże, rolnictwo i myśliwstwo.

Poniżej prezentujemy współczesny, wzbogacony kalendarz świąt, które obchodzone są przez większość

wyznawców, jednak ograniczenie się do obchodów jedynie świąt wymienianych w źródłach historycznych również jest poprawną praktyką. Warto także nadmienić, że podane terminy świąt są terminami uznawanymi przez największą grupę wyznawców, nie mają jednak charakteru obligatoryjnego. Ich datowanie może zależeć od warunków atmosferycznych, przyrodniczych lub społecznych oraz od obyczaju panującego w danej grupie wyznawców.

Kalendarz Świąt

 

Thorrablot (Þorrablót)

 

przełom stycznia i lutego, często wybierany jest trzeci czwartek stycznia

Blot poświęcony Thorowi, święto środka zimy. Tego dnia współcześni starowiercy dziękują Thorowi za ochronę w trakcie “życiowych burz”. Oryginalnie ofiarę składano bogowi w trosce o zboża ozime, celem zapobieżenia przedwczesnemu nadejściu letnich burz.

 

Disablot (Dísablót)

 

pierwsza pełnia księżyca po pierwszym noworocznym nowiu

lub w połowie okresu między przesileniem zimowym a równonocą wiosenną

Święto dis, czyli bogiń, opiekuńczych duchów kobiecych i przodkiń. Disy władają płodnością ludzi i natury, opiekują się ludźmi, pomagają położnym. To czas, w którym wyznawcy zwracają się do sił wyższych w podziękowaniu za kobiecą opiekę. Oryginalnie w dniu tego święta składano ofiarę za nowe zasiewy.

 

Ostara

 

dzień równonocy wiosennej lub po ukazaniu się pierwszych oznak wiosny w przyrodzie

To święto początku wiosny, dedykowane bogini Ostarze. To również uroczystość poświęcona innym bogom związanym z siłami wegetatywnymi, Wanom: Freji, Frejowi, Nerthus i Njordowi, oraz Frigg i Thorowi. Zwracając się do nich, współcześni wyznawcy świętują Ostarę jako przebudzenie świata po zimie, ale również czas osobistej odnowy. Bywa, że podczas uroczystości ostarowych składa się przyrzeczenia, które mają zostać zrealizowane w czasie nadchodzącego “ciepłego sezonu”. W przeszłości Ostara stanowiła głównie rolnicze święto rozpoczęcia okresu wzrostu roślin oraz znaczyła czas przygotowań do ewentualnych planowanych podróży.

 

Sigrblot

 

W połowie kwietnia lub wtedy, gdy atmosferyczna wiosna jest w pełni

Sigrblot to święto pełni wiosny, obchodzone wtedy, gdy w przyrodzie i warunkach atmosferycznych nie ma już oznak minionej zimy. W czasie tego święta odbywa się blot ku czci Odyna. Tradycyjnie obchody Sigrblot odbywały się wówczas, gdy topniały lody na morzu i rzekach, dzięki czemu było już możliwe odbywanie podróży drogą morską. Proszono wówczas Odyna o pomyślność w nadchodzących wyprawach kupieckich i łupieżczych. Współcześni starowiercy germańscy traktują ten zwyczaj symbolicznie i składają ofiarę Odynowi z intencją zenienia sobie powodzenia w życiu zawodowym.

Niektórzy łączą obchody Sigrblot z Ostarą, inni traktują je jako osobne święto, obchodzone zazwyczaj w maju lub w terminie ruchomym, dostosowanym do warunków atmosferycznych, inni stosują datę umowną 14 kwietnia.

 

Walpurgia  (Maifest)

 

noc z 30 kwietnia na 1 maja

Zwana także Nocą Walpurgii lub Wieczorem Majowym. Obecnie święto nazywane jest również świętem miłości. Blot najczęściej dedykowany jest Freji - bogini kojarzonej z miłością, płodnością, bogactwem, walką, śmiercią i odrodzeniem - oraz Odynowi. Tradycyjnie ta noc postrzegana była jako noc zmarłych i złych duchów, podczas której granice między światami są cienkie, przez co duchom łatwiej przedostać się do świata ludzi.

 

Friggblot

 

19 maja lub 26 maja

Blot poświęcony Frigg. Związany jest z kobiecością, małżeństwem i rodziną.

 

Midsommerfest

 

dzień i noc przesilenia letniego

Midsommerfest obchodzimy w dzień letniego przesilenia i w poprzedzającą go najkrótszą noc roku. Jest to święto siły, aktywności, jurności i miłości. To głównie święto bogini Sunny – personifikacji słońca. Pod koniec czerwca słońce najdłużej pozostaje na niebie, ale też już od następnego ranka dni stają się coraz krótsze, słońce starzeje się, by stać się najsłabsze podczas Jule. To czas radości. Dawniej Midsommer było najważniejszym po Jule świętem. Gdy dni stawały się najdłuższe, organizowano najważniejsze zgromadzenia, takie jak islandzki Althing. W tamtych czasach jednak główny okres świętowania przypadał na połowę lipca, czyli środek lata. Był to czas połowów, dojrzewania zbórz, wypraw handlowych i łupieżczych.

 

Freyfaxi

 

2 sierpnia lub jego pierwsza połowa sierpnia

Blot poświęcony Wanom, w szczególności zaś Frejowi jako bogowi płodności i urodzaju. Święto związane jest tradycyjnie z pierwszymi żniwami i początkiem ciężkiej pracy wiodącej do zebrania bogatych plonów. Współcześnie żniwa rozumiane są symbolicznie.

 

Herbstblot (Haustblót)

 

dzień równonocy jesiennej

To czas podziękowania za plony. Współcześnie plony często traktowane są symbolicznie i rozumie się przez nie owoce własnej pracy. Dawniej  święto to obchodzono publicznie i hucznie tuż po zbiorach. Wraz z  tym jesiennym blotem rozpoczynał się długi okres uczt, zwany Zimowymi Nocami.

 

Vetrablot (Vetrblót)

 

opcjonalnie 31 października lub 2 listopada, albo okres jesienno-zimowy

Blot poświęcony przodkom, duchom i Odynowi. Dawniej wypadał w momencie uznanym za początek zimy. Tego dnia spotykamy się z przodkami i czcimy ich pamięć. To najważniejszy rytuał okresu Zimowych Nocy.

 

Vetrnætr, czyli Zimowe Noce rozpoczyłanły się już po jesiennych dożynkach i trwały do wiosennego święta ku czci Dis. Świętowano wtedy również z okazji zakończenia prac rolnych.

 

Einherjar

 

11 listopada

Święto bohaterskie. Blot poświęca się poległym wojownikom, bohaterom i einherjerom, czyli tym, którzy ucztują w Walhalli aż po koniec czasów. Wielu dzisiejszych wyznawców dedykuje go także współcześnie poległym żołnierzom i bohaterom narodowym. Niektóre grupy łączą to święto z pokrywającym się świętem państwowym.

 

Jul (Jól)

 

dzień przesilenia zimowego

To święto obchodzone w środku zimy w północnej Europie od czasów starożytnych. Obchodzono je w samym środku jesienno-zimowego okresu uczt i zabaw, zwanego Zimowymi Nocami. Podczas Jule rytualnie pito alkohol i składano ofiary, by zapewnić urodzaj na wiosnę. Biesiadę organizowano też po to, by wyrazić radość z minięcia połowy zimy i uczcić fakt, że do wiosny było coraz bliżej. Od momentu przesilenia przybywało dnia, a zatem i słońca dającego ciepło - w związku z czym, można powiedzieć, że Jul był jeszcze jednym obrzędem związanym z płodnością i życiem.

 

Obecnie sens święta pozostaje taki sam - nadchodzi moment, kiedy dni są najkrótsze, noce najdłuższe, jest zimno i ciemno. Cykl przyrody wymusza na ludziach pewną pauzę, przerwę w pracy. Nadchodzi czas spotkań i ucztowania z rodziną i przyjaciółmi, zapewnienia sobie dostatku i spokoju w nadchodzącym roku. Czas, by odpocząć, ale i podjąć nowe decyzje.

 

Obrzędy

 

Blot

Podstawowym obrzędem religijnym w politeizmie germańskim jest blot - obrzęd afirmacyjny, podczas którego składane są ofiary bogom, przodkom lub duchom (np. opiekuńczym rodzin czy też duchom miejsc).

Rytuał ten jest oparty na przekazach historycznych, jednak współcześni wyznawcy politeizmu germańskiego odtwarzają ogólne zasady nim kierujące, jednocześnie dostosowując sposób odprawiania rytuału do obecnych warunków, realiów, prawa oraz obyczajów społecznych.

Ofiary są metodą oddawania czci bogom, przodkom i duchom oraz sposobem zacieśniania wzajemnych więzi, wymiany podarunków.

Najczęstsza jest ofiara płynna w postaci miodu pitnego lub piwa (najbardziej tradycyjna), mogą to być także inne napoje alkoholowe lub bezalkoholowe w zależności od prywatnych preferencji poszczególnych wyznawców.

Oprócz ofiar płynnych często składane są też ofiary materialne: inne produkty spożywcze, płody rolne, wyroby rzemieślnicze (własne lub zakupione), biżuteria lub inne wartościowe przedmioty.

Podczas obrzędu odbywa się rytualna libacja - wznosi się toasty napojem rytualnym ze specjalnie przeznaczonego do tego naczynia, natomiast jego część wylewa się na ziemię jako ofiarę. Można również podzielić przygotowane potrawy pomiędzy bogów (część ofiarna) a ludzi (część dzielona między wszystkich uczestników rytuału i spożywana na miejscu).

Sposób złożenia ofiar materialnych jest dobierany indywidualnie - mogą one zostać zakopane w ziemi, spalone w ogniu, utopione w wodzie lub pozostawione w ustalonym, przeznaczonym do tego miejscu.

Blot może być odprawiany zarówno na łonie natury, jak i w dowolnym przeznaczonym do tego celu pomieszczeniu - na terenach prywatnych lub w miejscach publicznych, w których nie ma przeciwwskazań do wykorzystania do celów rytualnych.

Dbamy o to, by nasze obrzędy i sposób ich kultywowania nie naruszał prawa Rzeczpospolitej Polskiej ani ogólnie przyjętych zasad współżycia społecznego, a także był bezpieczny dla środowiska naturalnego.

Przebieg rytuału może znacząco różnić się u poszczególnych grup, rodzin, a nawet indywidualnych wyznawców. Różnice te często są związane z okolicznościami, celami i powodami odbycia rytuału, ilością osób uczestniczących w obrzędzie, rodzajem obchodzonej uroczystości, lecz także z indywidualnymi preferencjami oraz lokalnymi obyczajami.

Za obligatoryjne elementy obrzędu uważa się:

- wybór i przygotowanie miejsca

- powitanie duchów miejsca

- uświęcenie miejsca

- zaproszenie bogów (duchów, przodków), którym poświęcona ma być uroczystość

- wstęp do uroczystości wygłoszony według indywidualnych preferencji przez ofiarnika lub grupę ofiarników

- toasty wznoszone napojem rytualnym

- złożenie ofiar

- zakończenie obrzędu

Blot może odprawiać pojedyncza osoba lub dowolna grupa osób. Politeiści germańscy nie posiadają wyspecjalizowanego stanu kapłańskiego/duchownego, wszyscy członkowie “Starej Wiary” są równymi sobie ludźmi, a każdy ma prawo zwracać się do bogów bezpośrednio, w swoim własnym imieniu. Dlatego rytuał może być odprawiany bezpośrednio przez dowolnego wyznawcę lub grupę wyznawców. Osoby odprawiające obrzęd biorą na siebie tymczasową funkcję ofiarników występujących w roli reprezentantów zgromadzonych wyznawców i wypowiadających się w ich imieniu. Najczęściej są to głowy rodzin, osoby cieszące się powszechnym szacunkiem wśród reprezentowanej grupy lub inne osoby wybrane do tej funkcji przez uczestników obrzędu.

Symbel

Symbel to obrzęd współżycia o charakterze społecznym - rytualna biesiada służąca budowaniu i zacieśnianiu więzi pomiędzy jej uczestnikami. Jej religijny wymiar polega na tym, że w politeizmie germańskim - jak w każdej religii naturalnej - nie istnieje wyraźny rozdział pomiędzy sacrum a profanum, toteż każda uroczystość społeczna ma jednocześnie charakter sakralny.

Rytuał polega na wspólnym spożywaniu napojów alkoholowych (osoby nieletnie i niepijące alkoholu mogą w tym czasie spożywać inny napój) z przeznaczonego do tego naczynia, połączone z wygłaszaniem toastów oraz przemów - w dowolnej lub ustalonej między uczestnikami formie. Uprawniona do mówienia jest wyłącznie osoba trzymająca w rękach naczynie rytualne, a pozostali zgromadzeni powinni w milczeniu uważnie słuchać jej wypowiedzi i czekać na swoją kolej. W trakcie toastu lub przemowy nie należy przeszkadzać ani przerywać.

Symbel odbywa się zwykle w pomieszczeniu, przy zastawionym stole - może być także połączony z uroczystym posiłkiem. Najczęściej bywa elementem święta, przyjęcia okolicznościowego lub spotkania towarzyskiego.

Podczas obrzędu symbel nie obowiązuje skomplikowany, złożony ceremoniał. Przywiązuje się jednak szczególną wagę do wypowiadanych słów, które to - według etyki politeistów germańskich - wypowiedziane publicznie, stają się wiążące i zobowiązujące.

 

Los i Przeznaczenie

 

W staroskandynawskich wierzeniach wyraźnie możemy zaobserwować, iż przeznaczenie było dla ludzi i bogów czymś nadrzędnym - nie zjawiskiem samodzielnie wykreowanym, lecz istniejącym od niepamiętnych czasów i trwającym w niezmienionej formie. Przeznaczenie miało charakter siły natury i dlatego łączono je z postaciami najbliższymi tej sferze.

Los i to, co komu przeznaczone, jest nieunikniony i nieprzypadkowy. Cokolwiek uczynimy, aby je zmienić, i tak skończy się wyrokiem wydanym wcześniej przez prządki przeznaczenia, czyli Norny.

“Wyrokom Urd nie ujdzie nikt, nawet gdy niesprawiedliwe”

(Fjolsvinnsmál)

Ludzie i bogowie podlegają przeznaczeniu. Los człowieka zależy od  wyrd oraz przędących go Norn czy tkających scenę jego śmierci walkirii. Niektórzy naukowcy (np. Jacob Grimm) interpretują imiona Norn jako przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Inni zdecydowanie podobną koncepcję odrzucają. Bauschatz zwraca uwagę, że - kryjące się pod imieniem Skuld - islandzkie skulu nie wyraża przyszłości lecz konieczność, gramatycznie artykułowaną raczej w postaci “continious present” niż “future”. Sferę, którą reprezentuje, należałoby raczej nazwać "tym, co musi się wydarzyć". Bauschatz stwierdza również, że Germanie nie dzielili czasu na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Jest to podział właściwy dla chrześcijaństwa, który pojawił się w Skandynawii dopiero po chrystianizacji. Dla chrześcijan czas jest trójdzielny, a nacisk położony jest na przyszłość, która ma przynieść zbawienie. Czas germański jest binarny i zorientowany na przeszłość. "Są więc rzeczy, które już się wydarzyły, czyli "przeszłość" oraz rzeczy, które się stają, czyli "przeszłość, która dopiero nastąpi".

Analizując postawę bohaterów wobec wyrd, można zauważyć, że cechą człowieka mądrego (w epice germańskiej i sagach) jest chęć znalezienia się w głównym nurcie zdarzeń w taki sposób, by zostawić po sobie dobrą sławę, związać swe imię z tym, co bohaterskie, dobre i mądre. A moment śmierci ma ogromne znaczenie, ponieważ oznacza pogrążenie się w przeszłości, lecz nie zniknięcie - zostaje bowiem pamięć o człowieku i sława przechowana w pieśniach. Dokonując wielkich czynów, wartych zapamiętania, człowiek zwiększa swoje szczęście - hamingja.

Hamingja to zdolność do osiągania sukcesu we wszelkich przedsięwzięciach. Pomnażana zostaje dzięki dobrym (honorowym) uczynkom, tak jak pomniejszana jest przez złe (niehonorowe). Można nią obdzielać innych, choćby przekazać ją swoim potomkom. Hamingja może być indywidualna lub zbiorowa.

Człowiek dążący do zwiększenia szczęścia własnego oraz swojego rodu stara się umieścić siebie w przeszłości na godnym miejscu, obok bohaterów - chce sam stać się jednym z nich. Kształtuje swoją “nadchodzącą przeszłość” i w ten sposób przeszłość wpływa na teraźniejszość. Wielkie czyny z przeszłości pobudzają do wielkich czynów teraz, te natomiast, dokonując się, odpływają w przeszłość i stamtąd znów zachęcają do następnych.

Jest to model binarny, w którym brak osi czasu. Wielcy królowie i bohaterowie, odchodząc w przeszłość, trafili do sfery bytu, w której czas nie ma już znaczenia, stali się współcześni sobie, niezależnie od tego, w jakich czasach żyli.

Germańska wiara w przeznaczenie nie opiera się na pojęciu czasu, ale też nie zaprzecza jego istnieniu i związanym z nim pojęciom przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. W starogermańskiej wizji tego, co przeznaczone, najważniejszym pozostaje to, co już się stało, ponieważ wpływa to na teraźniejszość.

Poznanie przyszłości (czyli tego, co zdarzyć się musi) - jest możliwe, natomiast wpływanie na nią już nie. Nawet znaczne zwiększenie poziomu osobistego szczęścia nie może zmienić tego, co człowiekowi ostatecznie pisane.

Nie jest to jednak bierne poddanie się wyrokom losu. Taka postawa byłaby obca ludziom północy, wierzącym przecież, że wyroki losu, pomimo swej nieubłagalności, przyjmowane winny być z godnością.To, co się musiało zdarzyć, nadchodziło prędzej czy później, niezależnie od tego, czy bohaterowie byli świadomi swojego losu i próbowali go uniknąć, czy też nie. Jedyną korzyścią z wiedzy o tym, co nastąpi, była zatem możliwość przygotowania się na godne przyjęcie swego losu - (czemu zresztą Germanowie przypisywali niemałe znaczenie.) Wielu jednak wolało nie pytać o przyszłość.

Stwierdzenia “co ma się zdarzyć - nastąpi” i “nikt nie jest w stanie przeciwstawić się przeznaczeniu” należą do bardzo częstych w sagach.Warto zauważyć jednak, że z podobnego modelu wierzeń wyłania się swoista gwarancja bezpieczeństwa wobec osób, których czas jeszcze nie nadszedł, niezależnie od podejmowanego ryzyka.

 

“Często wyrd człeka

nieprzeznaczonego śmierci,

zachowa - gdy dzielny”

(Beowulf)

 

Jedynymi istotami niepodległymi wyrokom losu są umarli, ponieważ względem nich zostało ono już dopełnione. Umarli są częścią sfery rzeczy dokonanych. Przebywają w światach dolnych, a tam, przy korzeniu Jesionu Yggdrasil, znajduje się  źródło przeznaczenia. Zmarli posiadają dzięki temu możliwość wglądu w ørlog.



 

Ørlog, czyli to, co się stało i to, co się stać musi. Dlatego też zmarli byli tak często przez Germanów przywoływani podczas wróżb. Określenie ørlog tłumaczy się często jako przeznaczenie, ale może też oznaczać pierwotne prawo. To wzorzec wszystkich czynów i zdarzeń, które mają znaczenie w procesie stawania się świata.

Współcześni wyznawcy starowierstwa germańskiego także przyjmują ten model losu i przeznaczenia i uznają jako nieosobową, pierwotną siłę porządkującą świat i rządzącą życiem ludzi oraz bogów.

 

Symbole Religijne

 

Symbolika germańska ma długą historię i jest bardzo bogata. Poszczególne przedstawienia bogów, zwierząt, postaci mitologicznych czy run zmieniają się zależnie od analizowanego okresu historycznego lub obszaru geograficznego. Na przestrzeni dziejów niektóre z nich zostały także bezprawnie zawłaszczone i użyte do celów propagowania nienawiści. Należy podkreślić, ze starowiercy germańscy w żaden sposób nie utożsamiają się z treściami faszystowskimi, ani nie popierają przemocy i braku tolerancji.

Obecnie najważniejszymi symbolami religijnymi w Starowierstwie Germańskim są mjollnir (młot Thora) oraz walknut (węzeł poległych).

Mjollnir

 

Mjollnir z Erikstrop

 

Mjollnir to młot bojowy należący do boga Thora. Charakteryzuje się dwoma niezwykłymi cechami: nigdy nie chybia celu i zawsze wraca do swego właściciela. W mitologii germańskiej Mjollnir został uznany przez bogów za największy skarb.

Północne ludy germańskie chętnie używały mjolnirów (miniaturowych przedstawień mitologicznego Mjollnira), traktując je prawdopodobnie jako amulety lub talizmany. Wykorzystywane były między innymi jako wisiory. Ze względu na kształt podobny do krzyża, w późniejszym okresie tolerowali je również chrześcijanie. Znaleziska archeologiczne tego typu pochodzą głównie ze Skandynawii i datują się na okres między IX a XI wiekiem. Do najpopularniejszych należą mjolniry ze Skane, Erikstorp, Bredsattry czy Bornholmu.

Obecnie mjollnir uznawany jest na całym świecie za symbol Starowierstwa Germańskiego.

Walknut

 

Przykładowy walknut

 

Walknut, czyli węzeł poległych, to symbol silnie związany z bogiem Odynem. Najczęściej występował na stelach (pomnikach nagrobnych). Świadczą o tym m.in. znaleziska na kamieniach z Tangelgardy czy Larbro. Ponadto znak ten odnaleziono na łodzi z Oseberg.

Współcześnie walknut nadal używany jest przez starowierców germańskich jako symbol Odyna.

 

Graphic: Vrede Vyrd, Coding: Hieroglif 2012 ©